Batalia filipowska 1656 roku
W czasie drugiej wojny północnej, znanej nam szerzej jako potop szwedzki, 22 października 1656 roku w okolicach miejscowości Filipów na Podlasiu polskie oddziały pod dowództwem hetmana polnego litewskiego Wincentego Korwina Gosiewskiego stoczyły bitwę z silnym korpusem wojsk szwedzkich dowodzonym przez generała Gustawa Ottona von Stenbocka i generała Georga Friedricha von Waldecka. Samo starcie zostało zapamiętane między innymi z powodu ucieczki z rąk wojsk Rzeczypospolitej cennego jeńca – księcia Bogusława Radziwiłła, co w słynnym „Potopie” opisał Henryk Sienkiewicz.
W 1655 roku potop szwedzki dramatycznie zalał ziemie Rzeczypospolitej. Pod szwedzkim butem padła Wielkopolska, Mazowsze. Dawna stolica Kraków poddała się wojskom szwedzkim. Potężny litewski magnat – książę Janusz Radziwiłł zerwał unię Litwy z Koroną, oddając na mocy układu w Kiejdanach Wielkie Księstwo Litewskie pod protektorat króla Szwecji Karola X Gustawa. Król Kazimierz II Waza w zaistniałej sytuacji uciekł na Śląsk. Wiele zamków oraz dworów zostało przez najeźdźcę złupionych i spalonych. Niszczycielskie działania zaprawionych w boju wojny trzydziestoletniej wojsk szwedzkich pustoszyły kraj. W 1656 roku koło fortuny odwróciło się a wojska szwedzkiego monarchy znalazły się w impasie. Król Kazimierz II Waza mobilizuje siły Litwy i Korony, przełom w wojnie ze Szwecją wydaje się oczywisty.
Po przegranej bitwie warszawskiej w lipcu 1656 roku, gdy u boku Szwedów stanęła armia brandenburska Fryderyka Wilhelma dotychczasowego lennika Korony, czara goryczy podana Rzeczypospolitej przez zdrajców przelała się. Szlachta pomstuje i wzywa króla do zemsty na wiarołomcach. W sierpniu 1656 roku na tajnej naradzie wodzów w Lublinie, król i senat planują odwetową wyprawę na Prusy Książęce. Wodzem krucjaty obrano hetmana polnego litewskiego Wincentego Korwina Gosiewskiego. Jeszcze w tym samym roku na czele oddziałów wyruszył z wojskiem w kierunku Prus Książęcych. Jego oddziały stanowiły głównie formacje jazdy, a ich żołnierze pochodzili z oddziałów litewskich, wojsk zaciężnych koronnych, pospolitego ruszenia podlaskiego, mazowieckiego i płockiego. Polaków wspierał oddział Tatarów. Na początku października żołnierze hetmama polnego litewskiego Wincentego Korwina Gosiewskiego sforsowały Narew i udały się w stronę Ełku.
Autor nieznany ,,Portret Wincentego Gosiewskiego”, obraz z około 1650 roku. Źródło: Muzeum Łazienki Królewskie
Na wieść o ruchach przeciwnika sprzymierzony ze Szwedami elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm wysłał nad granicę z Koroną swoje wojska pod dowództwem generała Georga Friedricha von Waldecka. Dołączyły do nich szwedzkie oddziały pod komendą księcia Bogusława Radziwiłła. W pobliżu nadgranicznej wsi Prostki generał Georg Friedrich von Waldeck postanowił zorganizować obronę. 8 października 1656 roku wojska szwedzko-brandenbursko-pruskie zostały rozbite przez oddziały hetmana polnego litewskiego Wincentego Korwina Gosiewskiego. Obóz wroga został zdobyty, a ksiącia Bogusława Radziwiłła pojmano.
David Klöcker Ehrenstrahl ,,Portret Gustawa Ottona von Stenbocka”, obraz z XVII wieku. Źródło: Wikipedia Commons / domena publiczna
Do kolejnego starcia doszło pod podlaskim Filipowem. 22 października 1656 roku oddziały hetmana polnego litewskiego Wincentego Korwina Gosiewskiego w pobliżu wspomnianej miejscowości rozlokowały się. Niespodziewanie na ich tyły uderzyli Szwedzi. Wojska szwedzko-brandenburskie uzyskały wyraźną przewagę, a cofającym się pod ich naporem polskim oddziałom zagroziło oskrzydlenie. W tej krytycznej sytuacji hetman polny litewski Wincent Korwin Gosiewski zarządził odwrót. Jego żołnierze wycofali się na północ. Dzięki temu manewrowi uniknięto większych strat, jednak Szwedzi zdobyli część taborów i odbili pojmanego przez Polaków pod Prostkowem księcia Bogusława Radziwiłła.
Po stoczonej bitwie pokonany hetman polny litewski Wincent Korwin Gosiewski zawarł wkrótce rozejm z elektorem i wycofał się z Prus Książęcych, natomiast generał Gustaw Otton von Stenbock pomaszerował dalej nad Wisłę.
Kacper Mizdal, pasjonat historii, autor popularnego w mediach społecznościowych cyklu ,,Historia z Kacprem”.
