Praca w cywilnej służbie zdrowia. Historia Mojżesza Pelca

Mojżesz Pelc to urodzony w 1888 roku weteran I wojny światowej oraz wojny polsko-bolszewickiej. Był także kieleckim radnym miejskim. Zapisał się na kartach historii Kielc jako aktywny działacz społeczny, w szczególności w społeczności żydowskiej. Ważną rolę odgrywał również w dobie II wojny światowej. 

 

Mojżesz Pelc urodził się w niedzielę 6 maja 1888 roku w Radomyślu Wielkim, na terenie Królestwa Galicji i Lodomerii (monarchia austro-węgierska). Przyszedł na świat jako syn miejscowego felczera Jakuba, który po wyjeździe z Drohobycza założył w Radomyślu rodzinę i tutaj przyszedł na świat Mojżesz Pelc. Był wybitnie zdolnym i pracowitym uczniem. Przyszły doktor medycyny ukończył Gimnazjum imienia Hetmana Jana Zamoyskiego w Tarnowie, a następnie studia medyczne w Grazu. Następnie studiował w Wiedniu, gdzie w 1912 roku uzyskał dyplom doktora wszech nauk medycznych, jako specjalista chirurg.

 

Po ukończeniu studiów zaczął pracować w Szczucinie. Już po roku został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, kierując, jako lekarza do jednostki wojskowej armii austriackiej w Dąbrowie Tarnowskiej. Pełniąc służbę w garnizonie w okolicy Stopnicy, poznał Polę córkę właściciela majątku ziemskiego Marka Wahrmanna i w 1916 roku w Krakowie zawarli związek małżeński.

 

W czasie I wojny światowej służył w armii austro-węgierskiej, jako chirurg wojskowy. Na polu walki wyróżniał się odwagą i męstwem. Pod koniec 1918 roku doktor Mojżesz Pelc przeszedł do formującego się Wojska Polskiego i brał udział w rozbrajaniu okupantów i usuwaniu ich z kraju. W trakcie wojny polsko-bolszewickiej służył, jako lekarz 4. Pułku Piechoty Legionów. Następnie doktor Mojżesz Pelc został awansowany na stopień kapitana rezerwy lekarza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku.

 

W 1919 roku przybył do Kielc, gdzie rozpoczął prywatną praktykę lekarską. Jako pierwszy sprowadził do Kielc aparat rentgenowski. Wkrótce został dyrektorem Szpitala Żydowskiego przy ulicy Aleksandra. Był nie tylko cenionym lekarzem, ale i społecznikiem. Przewodniczył Towarzystwu Pomocy Ubogim Chorym Żydom „Linas Hacedek”, działał w Stowarzyszeniu „Dom Starców fundacji braci J. i H. Zagajskich”. Doktor Mojżesz Pelc wspierał działalność Żydowskiego Gimnazjum Męskiego, a dzieciom z żydowskiego sierocińca zapewniał bezpłatną opiekę lekarską. Warto wspomnieć, iż po przewrocie majowym 1926 roku został awansowany do stopnia majora (doktor Mojżesz Pelc popierał pucz marszałka Józefa Piłsudskiego). Sprawował również mandat miejskiego radnego.

Doktor Mojżesz Pelc na fotografii z epoki. Źródło: Muzeum Narodowe w Kielcach

Po wybuchu II wojny światowej niemieccy okupanci mianowali doktora Mojżesza Pelca Dyrektorem szpitala żydowskiego. Pod jego kierownictwem szpital dobrze funkcjonował, doktor Mojżesz Pelc cieszył się zaufaniem ludności żydowskiej i był ich przedstawicielem w Radzie Miejskiej. Poza tym kierował dwiema żydowskimi instytucjami społecznymi domem starców i sierocińcem. Władze niemieckie próbowały go nakłonić do współpracy mianując go prezesem Judenratu w Kielcach. Ponieważ nie chciał wypełniać poleceń okupantów, zrezygnował z tej funkcji w grudniu 1940 roku. Starał się chronić młodzież polską i żydowską przed wywozem do Niemiec. Dzięki kontaktom z polskimi lekarzami, otrzymywał leki dla ludności kieleckiego getta.

 

Z powodu działalności konspiracyjnej został aresztowany w czerwcu 1941 roku. Osadzono doktora w kieleckim więzieniu, jako więzień polityczny. Po brutalnym śledztwie został wywieziony do Oświęcimia. Miał numer obozowy 19066. W KL Auschwitz został okrutnie zamordowany w poniedziałek 8 września 1941 roku, na kompanii karnej. Gdy zachorował, SS-man stanął mu na gardło i zmiażdżył krtań. Rodzinę poinformowano, że zmarł na zapalenie płuc.

 

Za swoją waleczność wykazaną na polach bitew wielkiej wojny doktor Mojżesz Pelc otrzymał Krzyż Żelazny Zasługi.

 

Kacper Mizdal, pasjonat historii, autor popularnego w mediach społecznościowych cyklu ,,Historia z Kacprem”.