Umowa londyńska 1939
W sobotę 18 listopada 1939 roku w Londynie podpisano polsko-brytyjską umowę o funkcjonowaniu w Wielkiej Brytanii Polskiej Marynarki Wojennej. Układ umożliwił rozwój polskiej floty, która na wodach Atlantyku walczyła nieprzerwanie przez cały okres II wojny światowej. Porozumienie międzyrządowe ze strony polskiej podpisał ambasador RP w Londynie Edward Raczyński, ze strony rządu brytyjskiego podsekretarz stanu w ministerstwie spraw zagranicznych sir Alexander Cadogan.
Układ, na mocy którego utworzono Oddział Polskiej Marynarki Wojennej w Wielkiej Brytanii (The Polish Naval Detachement in Great Britain) był efektem wizyty, którą na Wyspach Brytyjskich odbywał generał dywizji Władysław Sikorski. Naczelny Wódz odwiedził między innymi 16 listopada w Dundee załogi polskich okrętów podwodnych „Orzeł” i „Wilk”. Udekorował kapitana marynarki Jana Grudzińskiego Krzyżem Virtuti Militari, grupę członków załóg obu okrętów Krzyżami Walecznych.
Władysław Sikorski w mundurze generała broni Wojska Polskiego Władysława Sikorskiego na fotografii z lat 1940-1943. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe
Podpisane porozumienie zawierało w siedmiu artykułach szczegółowe wytyczne współpracy polsko-brytyjskiej na czas trwania wojny. Dopuszczało między innymi możliwość przekazywania okrętów Royal Navy Marynarce Wojennej RP. Okręty po obsadzeniu polskimi załogami, miały pływać pod dowództwem polskich oficerów i pod polską banderą. W większości otrzymywały także nowe, polskie nazwy. Przekazywane okręty miały być wypożyczane PMW i pozostawać własnością rządu brytyjskiego. Załączone dodatkowe protokoły regulowały prawa i obowiązki obydwu stron. Wszelkie koszty, poniesione w związku z wykonaniem tego układu przez władze brytyjskie, miały zostać na ich żądanie pokryte przez stronę polską.
Warto wspomnieć, iż personel polski zachowywał polskie odznaczenia i mundury oraz podlegał polskiemu regulaminowi służby okrętowej. Dodatkowo strona brytyjska udzielała stronie polskiej pożyczki na utrzymanie, szkolenie i ekwipowanie PMW. Pożyczka miała zostać spłacona po zakończeniu działań wojennych. Co ciekawe, żołnierze Oddziału Polskiej Marynarki Wojennej byli jedyną częścią polskiej armii, którzy nie nosili na rękawach naszywek „Poland”.
Pierwszym okrętem, który na mocy tego układu podniósł 5 maja 1940 roku polską banderę, był niszczyciel ORP „Garland”, ostatnim krążownik ORP „Conrad” – 4 października 1944 roku
Kacper Mizdal, pasjonat historii, autor popularnego w mediach społecznościowych cyklu ,,Historia z Kacprem”.
